Dankdag voor Gewas

Het gebruik om in moeilijke tijden een aparte bededag te houden, zou ontstaan zijn in de Middeleeuwen. Deze gedenkdag komt uit het protestantisme in Nederland. Een vaste dag om te danken werd in 1658 in de provincie Overijssel vastgesteld:

"op den eersten Donderdag in September een Generale Dankdag voor de veelvoudige verkregen segeningen en weldaaden zal worden gecelebreert."

In de 21ste eeuw wordt deze dankdag nog aangehouden binnen de orthodox-protestantse kerk. Sinds de 5e eeuw kent de Rooms-katholieke Kerk een vergelijking: de quatertemperdagen, maar is in Nederland grotendeels van de liturgische kalender verdwenen. In 2005 (1e hopoogstfeest Schijndel) werd door de Nederlandse Rooms-katholieke bisschoppen besloten om deze dagen weer op de liturgische kalender te zetten. De katholieke Oogstdankdagen in Heiloo (N-H) zijn nooit van de kalender verdwenen en zijn elk jaar in september behoorlijk populair onder katholieke agrariërs.

Wijbosch kende haar hopmis, de tweede zondag in september. Deze mis werd opgedragen rondom de heilige Sint-Rochus (Rochus van Montpellier; Montpellier 1295-1327). Na de mis werd het ter velde staande gewas gezegend.

altaar Sint Rochus

Sint Rochus

Sint Rochus, die de pest geneest
In steê en dorp, van mens en beest.
Weer het zwart der hoppeblaren,
Breng de stormen te bedaren.
Jaag de hoppeduvel voort,
Die der bellen bloei verstoort...
En maak ons zielen rijp en schoon
Gelijk de hop, voor 's Heren woon!
Zorg voor zware hoppebellen!
Laat de duvel ons niet kwellen!

Uit: Den ontleeder der gebreeken, deel 1
Jacob Campo Weyerman (Charleroi 1677-1747;
H. Bosch, A'dam 1724)

In 2015 viert het project 'Hop in Schijndel' haar 10-jarig bestaan. De provinciale reconstructiecommissie Maas en Meierij initieerde vol trots haar eerste 'project in uitvoering'. Onder aanvoering van wethouder G. Wouters werd in 2005 een hopplantage ter grootte van 3000 m2 ingericht.

De hopboer wordt tijdens de veldwerkzaamheden bijgestaan door leerlingen van het Elde college, afdeling landbouwbreed. Het enthousiasme waarmee deze leerlingen het hopveld aan de Dinthersedijk verzorgen behoed de ranken tegen de Hopdúuvel.
Geïnspireerd door het enthousiasme van de werkgroep Hopoogstfeest—inmiddels een Stichting—zijn vanuit de Schijndelse gemeenschap meerdere activiteiten ontplooid welke de sociale cohesie versterken. Oud-leerlingen blijven actief als vrijwilliger.
Het jaarlijkse hopoogstfeest is niet meer weg te denken van de regionale evenementenkalender.

Enkele jaren geleden is door inzet vanuit de Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij de mogelijkheid geschapen om tot invulling te komen van de laatste schakel in de hopketen. Een droogschuur, een zogenaamde hop-est. De werkgroep is afgereisd naar België om ruraal patrimonium (landelijkte erfgoed) te bekijken, kennis op te doen en bruikbare contacten te leggen.
Na oprichting van de Stichting Hop-est Schijndel komt het project 'bouw authentieke hop-èst' in een stroomversnelling. Voorafgaande aan de start van het 9e hopoogstfeest werd op 6 september jl. de hop-est officieel geopend. Vanuit België waren Carlo Jengember (erfgoedman), Jan Blindeman (hopproject Faluintjes; Asse/Aalst) en Guido Vandermarliere (Westhoekverteller en hopicoon) aanwezig. Guido stond in het oktobernummer van zijn Doos Gazette uitgebreid stil bij het Schijndels patrimonium Hop.
De zijgevel van de hop-èst is opgesierd met een treffende plaquette van 'onze' Ger, als dank voor zijn niet aflatende ijver om het sociaal welbevinden op de voorgrond te plaatsen: "Groen doet leven".

plaquette Ger Wouters op Hop-est te Wijbosch

De werkgroep spant zich in om de gevormde belangstelling, voor alles wat met hop en haar rurale omgeving te maken heeft, verder uit te bouwen. In het voorjaar van 2014 is, op het terrein van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem nabij de bierbrouwerij een hoplochting aangelegd. Op verzoek vanuit het Openluchtmuseum is de Werkgroep Hopoogstfeest hierbij behulpzaam geweest. De Schijndelse hopcultuur—maar evenzo deze uit Peize, Epe en Vlijmen—behoord tot ons Nationaal Patrimonium en is hiermee als zodanig zichtbaar.

hoplochting Hoplochting Openluchtmusem Hopboer Martien van Veghel (l) geeft uitleg aan Rob Plomp (hoofd afd. Terreinen en Dierenverzorging Openluchtmuseum) Martien van Veghel en Rob Plomp

Tijdens de 'Beleef Landleven' dagen, op het terrein van het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem, is de Stichting aanwezig om tekst en uitleg te geven.

Skêndels hoppatrimonium waaiert uit!

Nadat vorig jaar een hoplochting is gerealiseerd binnen het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem, is dit jaar onze hoofdstad aan de beurt.
Stichting is behulpzaam bij de aanleg van een hopakker, ter grootte van ruim een halve hectare, binnen het grondgebied van Groot Amsterdam. Dit van historie doordrenkt project heeft alles in zich waarmee destijds (2005) het reconstructieproject ‘Hop in Schijndel’ van start is gegaan.

Het -op Europees niveau voorgesteld- programma voor plattelandsontwikkeling beoogt de duurzame economische, sociale en ecologische ontwikkeling van de plattelands- gebieden door de valorisatie van de verschillende functies van de landbouw, het creëren van aanvullende activiteiten en inkomens voor de landbouwers en dan met name in de door achteruitgang van de landbouw getroffen gebieden.

Martien van Veghel overhandigd, Skêndels, uitgangsmateriaal wat als basis gaat dienen in een onderzoek om te komen tot een variëteit welke met recht ‘echt’ Amsterdams mag worden genoemd. De nieuwe variëteit dient in ieder geval zeekleiminnend te zijn. Door herhaalde afzettingen, veroorzaakt door overstromingen vanuit de voormalige Zuiderzee, bevindt zich een compacte kleilaag in het wortelbed.

In 1855 schrijft Th. Uilkens ..volgens botanicus van Hall groeit hop:
“buiten Amsterdam op den Amstelveensche weg”.
Anno 2015, groeit hop, volgens agoris van Veghel:
“buiten Amsterdam aan de Bloemendalergouw”.
De Bloemendalergouw bevindt zich in een laaggelegen veenweidegebied waar het decor wordt gevormd door open graspolders, veenriviertjes en lintdorpen, geclassificeerd als Nationaal Landschap. Het was een groot, ongerept en drassig veengebied dat in de loop der eeuwen is ontgonnen. Het huidige landschap is helemaal door mensenhanden gemaakt. Waterland is het belangrijkste broedgebied voor weidevogels in Europa.
Mondiaal gezien bevonden zich geen hoplochtingen beneden zeeniveau in een natuurlijke omgeving waar de ‘hopdúuvel’ vrij spel heeft. Vanouds werd hop verbouwd daar waar er brouwerijen waren. Het ontbreken van een infrastructuur, om grondstoffen van over grotere afstand bij de brouwerij te krijgen, leidde ertoe dat brouwerijen samenwerkten met boeren om hop en gerst te telen.

“Wordt het vechten tegen de bierkaai”, of zal men slagen om een schuit Skêndelse hop te ontschepen op deze legendarische kademuur aan de Oudezijds Voorburgwal? De brouwmeester van -in de schaduw van de ‘Oude Kerk’- brouwerij, ‘de Prael’ kijkt hier ho(o)pvol naar uit.

Informatie:
- Amsterdam: Carel Krol

Strijd om de titel Hopdúuvel 2015

Sinds het voorjaar groeit de Humulus Lupulus weer in Amsterdam. Niet meer aan den Amstelveenscheweg zoals in vervlogen tijden maar op De Breedijk Hoeve, aan de Bloemendalergouw. Gedurende het groeiseizoen worden de ‘beste keerls’ soms dwarsgezeten door hun kwelgeest: zomerstorm oftewel de hopdúuvel.

De teelt van hop mag zich verheugen in een grote belangstelling hetgeen zich uit in een diversiteit aan oogst- en bierfeesten in de periode rondom de pluk. Niet zelden wordt de gelegenheid aangegrepen om de titel ‘Hopdúuvel’ te vergeven. Waarschijnlijk schuilt hierin het stille verlangen -met name bij mannen- om legaal de querulant te mogen uithangen, vrouwen wedijveren voor de meer aaibare titel van Hopkoningin.

Agoris van Veghel, Vaderlands hopboêr van het eerste uur, is op de fiets gesprongen -achterop St. Rochus- en heeft -welgelegen aan het IJ- een parcours aan ‘groene lakens’ uitgezet. In onvervalste kneipies waar tussendoor mag worden getoept of geklaverjast zal de onderlinge strijd worden aangebonden met de titel als inzet. Partijen worden in volstrekte willekeur -zoals ook de stormwind zijn schade- bepaald. In twee ronden, naar het principe van ‘de dood of de gladiolen’, wordt een eerste schifting aangebracht.

De verdere strijd verloopt in hotel-café “de Zwaan” aan de dorpsweg 70 te 1028BR. Belangrijk om aan te geven; kroegbazin Yvonne hep een broertje dood aan gotspe. Participatie is haar credo, ..geef hiervan rekenschap! Ransdorpers en Waterlanders, volhardend na tegenslag, spelen de thuiswedstrijd. In het kielzog van hun verre voorvaderen wagen de keerls van Ús Heit de oversteek van het Almere. Gewend als zij zijn aan een straffe westenwind hebben zij inmiddels ook de gesel van de Hopdúuvel in de hoplochting mogen ervaren. Hopboêr sedert 2013 doen zij ‘Onze Vader’ eer aan, er wordt voortreffelijk gebrouwen. Wars van bokkeduf zal het met hen wel goêd akkerdeere. Of de geschiedenis zich zal herhalen valt te bezien: zij keren heim, ..zonder of mét titel. Geldersch Veenendaal is van een andere orde, de gang naar de Stad bezorgt hoofdbrekens. Zij kunnen gerust zijn: het zal voelen als thuis, ..in Landelijk Noord worden nog piepers gejast, ‘tis er ‘greun en ..plekzat’. Skêndel neemt zowel houtère keu’s als ‘kaart’ mee noar’t kefeej en misschien wel de Hopdúuvel noar haus.

Informatie:
- Schijndel: info@hopoogstfeest.nl
- Amsterdam: Pieter Staphorst

hopoogstlied en poëzie